Rechtstreeks uit de hemel

Deze week overleed de Griekse componist Evangelos Papathanassiou, bij het grote publiek bekend onder zijn artiestennaam Vangelis, op 79-jarige leeftijd. Ik besteed een blogpost aan hem omdat ik geen andere componist in onze tijd ken wiens werken zó innig uitnodigen tot het omarmen van de werkelijke innerlijke vrede die niet van deze wereld is. Van Mozart werd wel gezegd dat zijn muziek rechtstreeks uit de hemel kwam, en na 35 jaar verdieping in Vangelis’ werk, durf ik te stellen dat dat voor hem ook geldt.

Op het eerste gezicht klinkt dat misschien gek. Vangelis staat immers vooral bekend als schrijver van simpele synthesizer-melodietjes die, al dan niet aangevuld met een koor, her en der in films zijn gebruikt. De meeste mensen zijn wel bekend met zijn muziek in “Chariots of fire” (1981), “Blade runner” (1982), en de Columbusfilm “1492: Conquest of paradise” (1992). Maar om dat nou gelijk te stellen aan Mozart? Het gaat mij dan ook juist niet om zijn bij het grote publiek bekende werken, maar om de werken die slechts weinigen kennen, om allerlei redenen. Wie de moeite neemt de moeilijk verkrijgbare uitgaven van Vangelis te bemachtigen, wacht een ware schatkist aan diepe spirituele ervaringen.

Een basisuitgangspunt in alles wat Vangelis deed was spontaniteit. Hij heeft het notenschrift nooit geleerd en geloofde niet in muziektheorie. Hij omschreef zichzelf als “een kanaal waarlangs muziek ontstaat uit de chaos van ruis”. Hij meende dat men niet zou moeten proberen zoiets bewust te sturen; het zou simpelweg spontaan moeten plaatsvinden vanuit inspiratie. In de jaren tachtig ontwikkelde hij een techniek om nieuwe muziek zoveel mogelijk in één keer spontaan in te spelen, als een soort organist die met handen en voeten een hele symfonie imiteert, alleen dan met een modern palet aan geluidsklanken (hoewel hij altijd beweerde nooit computerprogramma’s te gebruiken).

Zo claimt hij dat zijn 2001 album “Mythodea”, een ode aan de NASA Mars-missie, in een uur is gecomponeerd: toen het gevoel van inspiratie zich eenmaal aandiende, is hij gaan zitten en is vanuit spontaniteit gaan spelen, met de opnameband aan. Een uur later was het klaar. Ook menige begeleidende muziek bij de meer dan 20 (natuur)documentaires kwam op dezelfde manier in korte tijd vanuit spontaniteit tot stand. Veel van deze muziek is echter moeilijk verkrijgbaar, juist door het gebrek aan commercieel gehalte.

Blijvende innerlijke vrede komt voort uit het kiezen voor Liefde die niet van deze wereld is, omdat wij zelf – als geest – in essentie niet van deze wereld zijn. Juist in de zintuiglijke vorm die we muziek noemen kan de werkelijke aard van onze eeuwige staat in de Hemel zich in onze denkgeesten weerspiegelen. In Een cursus in wonderen omschrijft Jezus dat als volgt: “Luister — misschien vang je wel een vleugje op van een aloude toestand, niet geheel vergeten; vaag, wellicht, en toch niet helemaal onbekend, zoals een lied waarvan de naam allang vergeten is en waarvan jij je de omstandigheden waarin je het hoorde totaal niet meer heugen kan. Niet het hele lied is jou bijgebleven, maar slechts een zweem van een melodie, niet gebonden aan een persoon, een plaats of iets bepaalds. Maar jij herinnert je, alleen al aan dit fragmentje, hoe lieflijk het lied was, hoe wonderschoon de omgeving waarin jij het hoorde, en hoezeer jij degenen liefhad die daar aanwezig waren en daar luisterden met jou” (T21.I.6).

Deze herinnering aan onze Hemelse staat wordt door menigeen gehoord in, bijvoorbeeld, Mozart’s “Requiem”; in Beethoven’s “Missa Solemnis” (de topfavoriet van Kenneth Wapnick); in Brahms’ “Ein deutsches requiem”, in Fauré’s “Requiem”, in Schuberts onvoltooide achtste symfonie, en in Mendelssohn’s “Psalm 42”. Deze kwaliteit ervaar ik ook in Vangelis’ moeilijk verkrijgbare werken als “Foros Timis Ston Greko” (1995), “El Greco soundtrack” (2007), “Ignacio” (1975) en in delen van “The Bounty” (1984). Wanneer je je denken toestaat zich totaal te verliezen in deze muziek, ervaar je de goddelijke bron die zich spontaan via dit Griekse kanaal heeft gemanifesteerd, vanuit een inspiratie die niet van deze wereld is.

Klinkt misschien overdreven? Neem vandaag eens een uur de tijd om, desnoods via YouTube, zijn hemels geïnspireerde “Foros Timis Ston Greko” te beluisteren. En daarna zijn El Greco soundtrack. Zonder oordeel vooraf. Laat je wegvoeren uit deze droomwereld van tijd en ruimte. Wat tot jou komt benadert de muziek die mensen ervaren gedurende een nabij-de-dood-ervaring. Het kernwoord ervan is, denk ik, troost. Het is dezelfde troost die Jezus ons biedt in zijn verzekering dat deze droomwereld niet onze ware realiteit is, en dat aan gene zijde ons ware erfgoed op ons wacht, dat wij in werkelijkheid nooit hebben verlaten. De ervaring daarvan wacht slechts op onze keuze voor het totaal aanvaarden van de Verzoening. En dat is mijns inziens precies waar de topwerken van Vangelis toe uitnodigen: het wederom kiezen voor de Hemel. Deze muziek brengt troost en vrede, en inspireert ons om het pad dat Jezus ons onthult in Een cursus in wonderen werkelijk te gaan doorleven.

— Jan-Willem van Aalst, mei 2022

Zegen mij, Zoon van God

Om blijvende innerlijke vrede te leren ervaren, worden we in Een cursus in wonderen door Jezus uitgenodigd om ervoor te kiezen al onze medemensen anders te bezien. De reden hiervoor is dat iedereen op interpretatieniveau een spiegel is van hoe ik heimelijk over mezelf denk. Hierbij gaat het nooit om wat een ander doet qua gedrag, maar altijd over mijn eigen interpretatie daarvan. En dus vraagt Jezus ons in deze illusoire waakdroom van tijd en ruimte, zolang wij nog geloven daarin te bestaan: “Droom zacht over je zondeloze broeder, die zich met jou in heilige schuldeloosheid verenigt. En uit deze droom zal de Heer der Hemelen Zelf Zijn geliefde Zoon doen ontwaken. Droom van jouw broeders vriendelijkheden, in plaats van op zijn vergissingen te broeden. Kies zijn zorgzaamheid uit om van te dromen, in plaats van de keren te tellen dat hij jou heeft pijn gedaan. Vergeef hem zijn illusies en wees hem dankbaar voor al de hulpvaardigheid die hij heeft betoond. En schuif zijn vele gaven niet weg omdat hij in jouw dromen niet volmaakt is” (T27.VII.15:1-6).

In deze waakdroom valt het niet te ontkennen dat mensen vreselijke dingen doen. Toch draagt eenieder, hoezeer die ook verdwaald lijkt te zijn in het duistere labyrinth van de ego-droom, hetzelfde licht van onschuld in zich, en dát is zijn/haar ware Realiteit. De manier, nogmaals, om de innerlijke vrede te vinden waar we zo naar verlangen, is om datzelfde licht van onschuld in je eigen gewaarzijn weer aan te zetten, want alleen dát is je ware Realiteit. Aangezien onze interpretatie van anderen louter onze betekenisgeving van onze eigen-waarde weerspiegelt, loont het dus om steeds wat vaker alert te zijn op hoe je al je ontmoetingen en gebeurtenissen interpreteert. In het Werkboek zien we dan ook herhaaldelijk oefeningen waarin we gevraagd worden om te werken aan onze interpretatie van iemand die we niet mogen.

Probeer vandaag bijvoorbeeld les 161 eens te oefenen, waarin Jezus ons stap voor stap meeneemt: “Kies [in gedachten] één broeder uit, als symbool voor alle anderen, en vraag hem om verlossing. Zie hem eerst zo duidelijk als je kunt, in dezelfde vorm als die je gewend bent. Zie zijn gezicht, zijn handen en voeten, zijn kleding. Kijk hoe hij glimlacht, en zie de vertrouwde gebaren die hij zo regelmatig maakt. Denk dan hieraan: wat je nu ziet, verbergt voor jou de aanblik van iemand die jou al je zonden kan vergeven, wiens heilige handen de spijkers kunnen verwijderen die de jouwe doorboren, en die de doornenkroon kan wegnemen die jij op je bloedende hoofd hebt geplaatst. Vraag hem het volgende, zodat hij jou kan bevrijden:
Geef me jouw zegen, heilige Zoon van God. Ik wil je met de ogen van Christus aanschouwen, en mijn volmaakte zondeloosheid in jou zien.
En Hij op Wie jij een beroep doet, zal antwoorden. Want Hij zal de Stem namens God in jou horen, en antwoorden in jouw stem” (W161.11:1-12:1). Het maakt in principe niet uit wie je voor deze oefening kiest: een politicus, een manager, een ouder, een collega, een TV-persoonlijkheid… het gaat, nogmaals, puur om je eigen interpretatie ervan.

Aan zijn studenten, die langzaamaan leren de illusie van de waakdroom van tijd, ruimte en zintuigen te doorzien, en leren het Licht te ervaren dat daarachter eeuwig en onveranderlijk schijnt (en wat wij zijn), zegt Jezus: “Jij beschikt nu over de visie om dwars door alle illusies heen te zien. Het is je gegeven geen doornen, geen vreemden en geen blokkades voor de vrede te zien. De angst voor God betekent nu niets meer voor jou. Wie is er immers bang om naar illusies te kijken, als hij weet dat zijn verlosser [d.w.z., de broeder uit onze oefening] naast hem staat? Met hem is jouw visie de grootste macht geworden die God Zelf kan geven om illusies ongedaan te maken” (T20-II.7:1-5). En mocht je toch nog dat kleine dreinerige stemmetje horen dat ons vertelt dat wij dat niet waardig zijn, herinner je dan Jezus’ verzekering uit Hoofdstuk 26: “Bedenk hoe heilig jij moet zijn door wie de Stem namens God jouw broeder liefdevol toeroept, opdat je in hem de Stem mag wekken die jouw roep beantwoordt! En bedenk hoe heilig hij moet zijn wanneer in hem jouw eigen verlossing sluimert, met zijn vrijheid verbonden! Hoezeer jij ook wenst dat hij veroordeeld is, God is in hem” (T26.IX.1:1-3).

God is niet ver. God huist in jou, in mij, en in al het leven dat we om ons heen ervaren in onze waakdroom. Herinner je Werkboekles 23, waarin Jezus ons eraan herinnert dat wij ons kunnen bevrijden uit deze droomwereld door alle aanvalgedachten op te geven. Juist daarom moeten we dergelijke dachten leren observeren, en dat doe je door te kijken naar jouw interpretatie van je broeder. Ter afsluiting de prachtige levensles van Jezus uit Hoofdstuk 20: “Hier is je verlosser en je vriend, door jouw visie van de kruisiging bevrijd, en vrij om jou nu te leiden naar waar hij wil zijn. Hij zal jou niet verlaten, noch de verlosser in zijn pijn de rug toekeren. En blijmoedig zullen jij en je broeder samen de weg van de onschuld gaan, zingend wanneer jullie de open deur van de Hemel zien en het thuis herkennen dat jullie geroepen heeft. Geef jouw broeder met vreugde de vrijheid en de kracht om jou daarheen te leiden. En verschijn voor zijn heilig altaar waar de kracht en vrijheid wachten, om het heldere bewustzijn dat jou naar huis leidt te geven en te ontvangen. De lamp is in jou ontstoken voor je broeder. En door de handen die deze aan hem gegeven hebben, zul jij voorbij de angst naar de liefde worden geleid” (T20.II.11). Veel inspiratie gewenst vandaag!

— Jan-Willem van Aalst, mei 2022